Trang 1
Ngày 19 tháng 5 năm 1890, tại làng Hoàng Trù ở Nghệ An, một em bé chào đời và được đặt tên là Nguyễn Sinh Cung. Cha cậu là Nguyễn Sinh Sắc, mẹ là Hoàng Thị Loan. Từ mái nhà của một gia đình nhà nho, cuộc đời người sau này mang tên Hồ Chí Minh bắt đầu giữa những năm đất nước còn nằm dưới sự cai trị của thực dân Pháp.
Trang 2
Tuổi thơ Nguyễn Sinh Cung gắn với quê ngoại Hoàng Trù, quê nội Kim Liên và những năm theo gia đình vào Huế. Cậu được tiếp xúc với việc học chữ, nếp sống cần cù và những câu chuyện về quê hương. Những nơi đã sống đem đến cho cậu nhiều trải nghiệm khác nhau, từ làng quê đến kinh thành, trong một xã hội đang có nhiều đổi thay.
Trang 3
Khi lớn hơn, cậu mang tên Nguyễn Tất Thành. Việc học mở ra trước mắt Thành những câu hỏi về cuộc sống của người dân và tương lai đất nước. Thanh niên ấy không chỉ nhìn vào trang sách. Những điều diễn ra quanh mình cũng trở thành bài học, khiến anh muốn hiểu vì sao dân tộc mình chưa được tự quyết định con đường đi tới.
Trang 4
Trên hành trình vào phía nam, Nguyễn Tất Thành từng dạy học ở trường Dục Thanh tại Phan Thiết. Công việc của người thầy đòi hỏi chuẩn bị bài và giúp học trò hiểu điều mình học. Quãng đời dạy học không dài, nhưng là một dấu mốc trước khi anh tiếp tục đến Sài Gòn và lựa chọn một chuyến đi xa hơn rất nhiều.
Trang 5
Ngày 5 tháng 6 năm 1911, Nguyễn Tất Thành rời bến cảng Nhà Rồng, làm việc trên một con tàu đi ra nước ngoài. Anh chưa có sẵn một con đường bằng phẳng. Phía trước là những vùng đất xa lạ, công việc vất vả và nhiều điều phải học. Cuộc tìm kiếm con đường giành độc lập cho Việt Nam bắt đầu từ chuyến đi ấy.
Trang 6
Trong những năm ở nước ngoài, anh vừa lao động kiếm sống, vừa tìm hiểu xã hội tại những nơi mình đến. Anh học ngoại ngữ, đọc sách báo và quan sát đời sống người lao động. Một người có thể gặp khó khăn dù sống ở một đất nước giàu có; nhận xét ấy giúp anh nhìn vấn đề của quê hương trong một bức tranh rộng hơn.
Trang 7
Tại Pháp, Nguyễn Tất Thành tham gia hoạt động cùng những người Việt Nam yêu nước. Năm 1919, dưới tên Nguyễn Ái Quốc, anh thay mặt nhóm gửi bản yêu sách tới Hội nghị Versailles, nêu những đòi hỏi về quyền tự do và bình đẳng. Tiếng nói ấy chưa đem lại ngay điều mong muốn, nhưng đánh dấu một bước chuyển sang hoạt động chính trị công khai.
Trang 8
Năm 1920, Nguyễn Ái Quốc tìm hiểu những tư tưởng về vấn đề dân tộc và thuộc địa. Cuối năm ấy, ông tham gia Đại hội Tours và đứng trong những người sáng lập Đảng Cộng sản Pháp. Đây là lựa chọn chính trị quan trọng trong cuộc đời ông, gắn mục tiêu độc lập của Việt Nam với phong trào cách mạng mà ông theo đuổi.
Trang 9
Nguyễn Ái Quốc tiếp tục viết báo và tham gia những tổ chức chống chủ nghĩa thực dân. Đối với ông, việc giải thích hoàn cảnh của người dân thuộc địa là một phần của hoạt động chính trị. Bài viết cần có người đọc, lý lẽ cần được trình bày rõ ràng. Cây bút vì thế trở thành một công cụ trong hành trình vận động của ông.
Trang 10
Năm 1925, tại Quảng Châu, Nguyễn Ái Quốc thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và tổ chức các lớp huấn luyện. Những người tham gia được học để tiếp tục hoạt động khi trở về nước. Công việc lúc này không còn chỉ là tự tìm đường; ông còn chuẩn bị người, kiến thức và sự liên kết cho một phong trào rộng lớn hơn.
Trang 11
Đầu năm 1930, Nguyễn Ái Quốc chủ trì hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản, thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam. Việc thống nhất tổ chức tạo ra một đầu mối lãnh đạo cho phong trào. Đằng sau dấu mốc ấy là nhiều năm đi lại, học hỏi và vận động. Một hành trình dài được nối tiếp bằng công việc xây dựng lực lượng.
Trang 12
Năm 1941, sau khoảng ba mươi năm hoạt động ở nước ngoài, Nguyễn Ái Quốc trở về Việt Nam. Ở vùng Pác Bó, Cao Bằng, ông tiếp tục cùng các cộng sự chuẩn bị cho cuộc đấu tranh giành độc lập. Núi rừng trở thành nơi làm việc trong điều kiện thiếu thốn. Những kế hoạch lớn phải bắt đầu từ liên lạc, tổ chức và sự giúp đỡ của người dân.
Trang 13
Trong năm 1941, Mặt trận Việt Minh được thành lập. Mục tiêu tập hợp nhiều tầng lớp cùng hướng tới độc lập trở nên đặc biệt quan trọng. Từ những cơ sở nhỏ, phong trào dần phát triển. Nguyễn Ái Quốc, sau này hoạt động với tên Hồ Chí Minh, là một trong những người lãnh đạo chủ chốt của quá trình chuẩn bị ấy.
Trang 14
Tháng Tám năm 1945, giữa những biến động lớn của Chiến tranh thế giới thứ hai, cuộc Tổng khởi nghĩa diễn ra tại Việt Nam. Hồ Chí Minh cùng những người lãnh đạo cách mạng tham gia chỉ đạo quá trình giành chính quyền. Đó là kết quả của nhiều hoàn cảnh lịch sử và công sức của rất nhiều người, không phải công việc của riêng một cá nhân.
Trang 15
Ngày 2 tháng 9 năm 1945, tại quảng trường Ba Đình ở Hà Nội, Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, công bố sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Từ người thanh niên từng rời bến cảng năm xưa, ông trở thành người đứng đầu nhà nước mới. Một dấu mốc lớn mở ra, cùng nhiều trách nhiệm và khó khăn phía trước.
Trang 16
Những năm đầu của nhà nước mới có nạn đói, tình trạng nhiều người chưa biết chữ và những thử thách về đối ngoại. Hồ Chí Minh kêu gọi chống đói, mở rộng việc học và xây dựng chính quyền. Phong trào Bình dân học vụ giúp người lớn có thêm cơ hội học đọc, học viết. Độc lập vì vậy gắn với cả những công việc rất cụ thể trong đời sống.
Trang 17
Trong những năm chiến tranh tiếp theo, Hồ Chí Minh tiếp tục giữ vai trò lãnh đạo ở miền Bắc và trong cuộc đấu tranh mà ông theo đuổi. Chiến tranh kéo dài gây nhiều mất mát cho các gia đình. Khi nhìn lại giai đoạn này, chúng ta cần hiểu cả khát vọng độc lập lẫn cái giá nặng nề của xung đột, để biết trân trọng cuộc sống hòa bình.
Trang 18
Bên cạnh công việc nhà nước, Hồ Chí Minh có nhiều bài viết, bài nói và thư gửi học sinh, thiếu nhi. Ông thường nhắc đến học tập, lao động và trách nhiệm với cộng đồng. Những trang viết ấy là một phần di sản của ông. Chúng giúp người đọc tìm hiểu cách một nhà lãnh đạo trao đổi với nhiều nhóm người trong những hoàn cảnh khác nhau.
Trang 19
Hồ Chí Minh qua đời tại Hà Nội năm 1969. Ông không sống đến ngày đất nước thống nhất năm 1975. Cuộc đời ông để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử Việt Nam thế kỷ hai mươi, đặc biệt ở phong trào giành độc lập và việc hình thành nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Nhiều tư liệu về ông vẫn được lưu giữ và nghiên cứu.
Trang 20
Từ Hoàng Trù đến những chuyến đi xa, rồi trở về quê hương, hành trình Hồ Chí Minh cho thấy một cuộc đời gắn với việc học hỏi và một mục tiêu lớn. Tìm hiểu ông cũng là học cách đọc lịch sử bằng những sự kiện cụ thể. Mỗi chúng ta có thể bắt đầu đóng góp từ việc học nghiêm túc, biết quan tâm đến người khác và quý trọng hòa bình.